Misschien bekijkt u deze website omdat u zich afvraagt of Aslander II, Het laatste gezicht, wat voor u is. Dan wordt dit een raar bericht. Want ik ben sinds gistermorgen onherroepelijk bezig met deel III. Hoe het gaat heten weet ik nog niet, maar dat die roman iets te maken heeft met Thera, zal duidelijk zijn. Dat mens roept in deel twee zoveel vragen op, dat ik nu echt moet weten wat daar achter zit. Ik moest alleen nog iets hebben dat als katalysator kan werken, iets dat vragen oproept en emoties.
Alweer een hele tijd geleden was ik in de werkplaats van beeldend kunstenaar Okke Weerstand, en daar zag ik een schets liggen, niet meer dan een idee. Maar het trof me als een klap in mijn gezicht. DAT WAS HET! Ik heb Okke gevraagd of ik het idee mocht gebruiken voor Aslander III. En wat doet hij… een paar weken geleden belde hij op, ik kon het wasmodel komen bekijken. Gisteren liet hij me het beeld zien, in brons. Het is verpletterend.
Ik ga het nog niet onthullen, want dan moet ik eigenlijk al iets over de afloop van deel 2 verraden. Dat komt later wel.
Ik ga een muur witten en een gat boren. Want het beeld krijgt een ereplaats in mijn huis. Omdat de afgebeelde dat verdient.

 

Omdat ik bij het Nederlands Dagblad werk, biedt die krant een mooie korting aan op Aslander II. Hol op digitale snelheid naar http://www.ndwinkel.nl/aslander2 en betaal geen € 17,90 maar € 14,95! Of snijd met een chirurgisch mes, met moordenaarsprecisie, de bon uit de krant en besluip uw dichtstbijzijnde boekhandelaar ermee. Ook bij hem geldt deze actieprijs dan – en dat scheelt bovendien dan nog weer een grijpstuiver verzendkosten. Maar wees wel snel, want dit soort acties duurt nooit lang…

 
niet beter als duijsent andere onnooselen...

niet beter als duijsent andere onnooselen...

In Aslander II komt een historische moord voor. Dubbel. Omdat hij écht gebeurd is, en omdat hij plaatsvond in 1687.
Driewegen is een dorpje onder de rook van Goes. Psychiater Egge Johannes brengt Mila en Aslander er onder in een bed & breakfast. Net als in Aslander I verraadt Mila haar historische tic. Ze stuit op de domineesmoord die Driewegen plaatsvond. Op zondagavond 11 mei 1687 werd de jonge predikant Nicolaas van de Velde in zijn huis doodgeschoten – en de verdenking ging al snel naar zijn collega ds. Jacobus de Cliever uit het nabijgelegen ’s-Heerenhoek. Deze kon het niet zetten dat veel van zijn schaapjes op zondag naar Van de Velde gingen luisteren en hij besloot de Driewegense predikant uit de weg te ruimen. Uiteindelijk werd hij gevangengezet in de Gevangenpoort in Den Haag. Voor de liefhebbers van lugubere historische details: in dezelfde cel waar nog maar een paar jaar eerder de gebroeders De Witt gevangen hadden gezeten – ook De Cliever noemt dit gegeven in een van de brieven die hij in de cel schreef. Toen de rechtszaak zich, na een verklaring van de eerst nog door hem omgekochte dokter Soetebier die naar de Oost was gevlucht, zich tegen hem keerde, benam hij zich van het leven.
Deze week bezocht ik het Nationaal Archief in ‘s-Gravenhage, waar mijn collega Marien Geelhoed (geschoold archivaris!) had ontdekt welke archiefmap de processtukken van de zaak-De Cliever bevatten. Dat was geen sinecure trouwens. Cliever wordt in de processtukken geschreven als Cliever, Kliever, Clijver, Klijver… zoeken met computers is dan al snel zinloos.
De map van deze zaak bleek uitzonderlijk dik. Dikker dan alle andere dossiers in de map bij elkaar. En – wonderlijk – ze bevatte meer dan de laatste onderzoeker van deze map beschreven heeft. C. Bijlo schreef in 1928 in het tijdschrift Ons Zeeland dat er vier handgeschreven stukken van De Cliever in de map zaten, ik telde er in elk geval zeven. Waaronder, en dat is zeer opmerkelijk, twee met korte verweren op aanklachten die tegen De Cliever waren ingebracht op de classis. Kerkelijke archiefstukken dus. Ook blijken er processtukken aanwezig die geschreven zijn door de Middelburgse Hoogbaljuw Godin, die zich persoonlijk met de zaak bemoeid had. De Crimineele Rol van Middelburg is in 1940 tijdens een grote brand verloren gegaan, maar deze stukken zijn er dus nog. Het dossier oogt – voor zover ik dat in de twee uur die ik er gezeten heb – redelijk compleet. Inclusief dus classisstukken, Zeeuwse processtukken, Hollandse processtukken, brieven, het vonnis, én de rekening van de voerman die het lijk van De Cliever naar het galgenveld sleepte, zodat het verhaal in elk geval op de plaats eindigde waar het volgens de rechter moest eindigen: onder de galg.

Het dossier-De Cliever lijkt redelijk compleet

Het lezen van de brieven van De Cliever is een bijzondere bezigheid. Zijn handschrift verraadt zijn temperament. Onregelmatig, zwierig, met doorhalingen en correcties, flamboyant en… onschuldig. Volgens De Cliever zelf dan. Hij schrijft hoe ‘amechtig’ hij eraan toe is, ‘des nachts ben ik mit koorts en hartkloppingen bevangen’, maar, schrijft hij, ‘ick loof God met blimoedigh, dewijl ick versekert ben dat Godt mij niet sal verlaten en begeven’, want: ‘ick ben niet beter als duijsent andere die onnoosel de wreedste dooden hebben moeten ondergaan en die tot een schimp en een spot voor de wereld werden’. Onnozel = onschuldig.
Wie de brieven leest, raakt erdoor gefascineerd. Je kunt dus het geloof eindeloos misbruiken, zelfs om een gepleegde moord vroom toe te dekken. Of… of is De Cliever echt onschuldig? Hij voert in zijn brieven zaken aan tot zijn verweer die tot nadenken stemmen.
Zijn tijdgenoten oordeelden anders. Het vonnis telt goed en wel een kantje – des doods schuldig. Helaas was de dader niet alleen voor de rechter geweest, hij was de rechter ook voor geweest.
En in ‘Den dubbelden en vermeerderden Goese naghtegaal’, een liederenbundel van kort na 1711, wordt de zaak nog eens uit de doeken gedaan, vet en ranzig en met een duidelijk moreel oordeel, zoals dat een smartlap uit die dagen betaamde. Het eindigt zo:

Toen is den Moorder weg-gegaen,
Soo dra het Licht was uytgedaen.

Daer leyt hy nu seer droevig gevelt;
Treurt Ovesand, Drywegen!
Gy hebt verlooren een deftig Helt,
Die u staeg quam bewegen,
Die u bewoog tot in de Ziel,
Gedenk eens nu, wat u ontviel.

Gy hebt verlooren uw beste Pant;
Maer wilt gaen overwegen,
Dat hy u heeft al ingeplant
Van Godt en sijne wegen;
Hy heeft sijn Werk nu afgeleyt,
En rust by Godt in d’ Eeuwigheyt.

Heerlijk. Er zijn zoveel schitterende, dramatische details over deze moord bekend, dat ik vermoed dat ik er nog wel een keer op terug ga komen.

 

De eerste exemplaren

Gisteren met de beide uitgeefpeters (ook de rechterhand van Peter de Uitgevert heet Peter) naar de drukkerij geweest om mijn boek op te halen. Yes.
Uniek omslag. De drukker – en dat is toch een van de twee grootste in Nederland – had nog nooit zóiets gedaan. Een omslag dat aan twee kanten te gebruiken is… uniek. En prijzig trouwens, maar dat ontdekte ik pas gisteren, toen ik aan een lange statafel zes mensen bezig zag met… vouwen. Dat is namelijk, vertelde drukker Has van den Camp ons, bij paperbacks handwerk. Die mensen hebben dus duizenden Aslanders van een omslag zitten verknutselen. Maar het ziet er wel weer heel gaaf uit: stapels witte en stapels zwarte varianten van hetzelfde boek. En dat allemaal dankzij boekhandelaar Joost Goedhart, die de discussie aanzwengelde over de verkoopbaarheid van zwarte omslagen. Bedankt Joost! En Peter natuurlijk, voor de briljante oplossing :)

© 2012 Rien van den Berg